ӘУЕЗХАН ҚОДАР. ЗИЯЛЫ ТҰЛҒА ДӘН ІСПЕТТІ

Бүгін бір қайғылы хабармен бөлісуге тура кеп тұр. Кеше түнде, яғни наурыздың 13-ші жұлдызында Талғар елді мекенінде 50 жастан сәл асқан шағында философ Жанат Баймұхаметов қайтыс болды. Ол мәдениетке, философияға әбден берілген азамат еді, ресми түрде ешбір атағы болмаса да, зиялы ортада кеңінен танымал болатын. Онымен тек мұражай, галереяларда, немесе кітапханаларда өтетін тұсаукесерлерде ылғи да кездесетінбіз. Ол бәрімізден бұрын қазіргі батыс философиясына қызығып, оның ішінде постмодернизм ағымының өкілі болатын. Жанат 90-шы жылдардың басында әл Фараби атындағы Қазақ ұлттық унивеситетіміздің аспирантурасында жүріп «Мартин Хайдеггердің ақиқат жөніндегі ілімі» деген кандидаттық диссертация дайындаған, бірақ оған оппонент болатын мамандар табылмай, жұмысы қорғалмай қалды. Байқап отырғаныңыздай, ол қазіргі батыс философиясының қазақ топырағындағы ерте піскен жемісі еді, бірақ дер кезінде ғылыми атақ алмағасын, философия саласынан шеттетіле берді. Әйтседе, 90-шы жылдары ол Қазақ мемлекеттік көркем академиясында сабақ берді, халықаралық Сорос қоры жанынан ашылған Қазіргі өнер орталығымен тығыз байланыста болып, біраз жобаларға қатысты. Мәскеудегі өте танымал «Художественный журналда» мақаласы шықты. Ең қызығы, сол кезде ол әлі Ресейдің өзінде аударыла қоймаған неміс ақыны Георг Тракльді аударуға кірісті. Г. Тракль жиырма жеті жасында Бірінші дүниежүзілік соғыста қайтыс болған немістің экспрессионист ақыны, сол кезгі болмыстың ауырлығын, өзінің ұшы-қиыры жоқ жалғыздығын жырлап өткен, Пикассоның «Герникасындағыдай» соғыстың жантүршіктірер тозақи келбетін бере алған суреткер. Немістің Гельдерлин, Рильке, Тракль сияқты ақындарын зерттеп отырып, Хайдеггер мынандай пайымға келген: «Философия мен поэзия көрші шоқыларда орналасқан, тек ұқсас нәтижеге олар бір біріне ұқсамайтын жолдармен жетеді». Оның басты мақсаты философияны аспани, метафизикалық дәрежесінен күнбе-күнгі өмірге түсіру еді. Жанат Жиль Делёз бен Феликс Гваттаридің іліміне еріп, одан да әрі кетеді. Оның ойынша, жауыр тақырыптарды көтере беруді қою керек. Оның орнына бұрын еленбеген, тақырып саналмаған, мүлде оқшау көрінген құбылыстар жөнінде ойланған жөн. Мысалы, көшпенділік пен отырықшылықтың айырмасы жөнінде. Егер отырықшылар кеңістікті бөліп, қоршап, сол шектеулі аумақта сатылап жоғарылау (иерархиялық) тіршілігін қалыптастырса, көшпенділер кеңістікте өзара бөлініп, туыстыққа байланысты ыдырау мен жақындасу тіршілігін қалыптастырған. Бұл кәдімгі қазақтың мемлекетке бағынбай, қазақылыққа кету әдетіне ұқсас. Бірақ бұл тұрғыда Жанат қазақылықты мемлекеттіліктен еш кем деп ойламады. Өйткені онда әркім өз еркіндігін қорғай алады. Ешкім ешкімнің иелігінде болмайды. Сол сияқты зердеуи нәрселерде де еш зорлық болмауға тиіс, еш тақырыпқа тыйым болмау керек. Бұл концепциясын Жанат «зердеуи қазақылық» деп атаған.
Читать далее

Әуезхан Қодар. МЕРЕЙ ҚОСЫННЫҢ МИНИМАЛИСТТІК ҚОСЫ

Оның шығармаларында күндіздің өзінде тозақ отына күйген жандар жүгіріп бара жатады, жерді ұстап тұрған тартылу заңы емес, адамдардың бір біріне ультрамахаббаты, қарсыласын тек бесатар мен ататын суық қанды адалдық тірлік етеді. Оның әңгімелерінің маған түскеніне екі айдай болды, одан да көп болмаса. Бірақ әлдеде бір шешімге келе алмай отырмын. Әңгімелерінің көлемі бір жарым-ақ бет. Сонша көлемсіз алаңға не сыйдыруға болады? Бірақ ол сыйдырады, тіпті, соны өзінің парызы санайды. Менің бұл жолғы кейіпкерім Мерей Қосын Т. Жүргенов атындағы өнер академиясының кинотеледраматургия мамандағының студенті. 4-ші курста оқиды. Жасы 22-де. Меніңше, оны ерте қалыптасқан талант деп толық мойындауға болады. Әрине, шығармалары күрделі, кейде түсінксіздеу. Әйтсе де, одан заман лебі сезіледі. Қазіргі постмодернистік күрделіленген заманның лебі. Ол біздің танысуымыздың алдында, өзі туралы, әдебиеттегі принциптері туралы жазған. Оны Мерей Қосынның әдеби манифесті деуге болады. «Телевидео, киномен біраз ауырып жүрдім де, ақыры өз жолымды, өз мінезімді, өз келбетімді постмодерн бағытындағы әдебиеттен таптым. Борхеспен ауырып, артынан Стивен Кинг, Дэн Браун сияқты қазіргі контепорари (Contemporary) бағытындағы әдебиет соңына түстім.Жалпы мен қазіргі қазақ әдебиетінде әлі қалыптаса қоймаған постмодерн, гипертекст, интертекстке жақынмын». Шыныменде, әңгімелерінде әлгі дүниелерге жақын аллюзиялары жеткілікті. Мысалы, Дерриданың іздер туралы ілімі аталады, кейіпкерлері онлайын араласуға бейім, атам заманда қайтыс болған кішкентай қыздың тағдырына таң қалып, автор оны іздестіріп, өте ерекше құбылыс болғанына көзін жеткізеді.. Мен үшін бұл біздегі алғашқы постмодернистердің, әсіресе, жақында ғана өте күрделі жағдайда қайтыс болған Жанат Баймұхаметовтың еңбегі зая кетпегенінің белгісі. Егер біздің жастар бұрынғы кеңес әдебитімен шектелмей, қазіргі заман биігіндегі ағымдарға шықса, онда болашағымыз бар деп сенемін.
Ал махаббатқа арналған жалғыз әңгімесі «Буве нүктесіне» келсек, махаббат бұл дүниедегі ең сирек сезім. Ол тек бұл дүние картасында жоқ есебіндегі Буве аралында. Соның өзінде сен оған тек түс арқылы жетесің. Мен мұны махаббат сезімін қатты қастерлеу деп санаймын. Және бұл символизммен экзистенциализмге тән нәрсе. Буве нүктесі тек мұз бен таудан тұратын арал екен. Сонда автор кейіпкерлерін неге мұнда орналастырады? Өйткені олар бүкіл айналаны өз сезімімен жылытады.
Әңімеде төмендегі рефрен басым. «Оянып кетті. Көзін ашқанда жайылып жатқан көңілсіз, жұпыны тіршлікке ызасы келді. Кеудесінде түсінен қалған сезімі бойын жылыта берді, бірақ ешнәрсе есінде жоқ еді. Тек белгісіз бір адам оны түсінде шақырып тұратынын білетін». Міне, бұл да символизациялаудың белгісі. Айтпақшы, әңгіме былай басталады. «Сіз мың бір түн ертегісін оқыдыңыз деп үміттенемін. Әрине, сіз менің айтып отырғандарыма ешқашан сенбессіз, бірақ мен дәл осы күндері сол ертегінің өзіне айналып кеткендеймін. Тыныштықта ұйықтай бергім келеді, оянудан қатты қорқамын. Ояна қалсам ғажайып әлемнің бәрі ғайып болады да, тек менің бойымда сол сәттегі сезімдер ғана қалады, басқа ешнәрсе есіме түспейді». Бұл деген ешбір нақты дүниеден тыс сезімдерді дәрптеу емес пе? Себебі кейіпкеріміздің өмірі өте ауыр. «Оның құлағы жанұшыра шыңғырып шулаған адамдар мен күн сайын төбеден құлайтын тұрақты дүмпудің айқасқан дауыстарына әбден көніп алған. Анасы мен бір бауырының осындай шудың астында ғайып болғандарына біраз жылдар өткен, ал әкесі туралы тіпті ештеңе білмейді. Бірақ, «Құдайдың жолында кетті» деген миына сіңіп қалған тіркес әкесінің өлгенін білдірмейтіндігін түсінетін. Ол кішкентай лашықтың ішінде қойнына тығылып отырған қалған төрт бауырының өмірі үшін жанталасып жатты. Ол таң ата бәрі тыныштала бастағанда ұйқыға кетті». Міне, осындай ұйқыға кеткенде ғана ол әлгі түстерін көреді. Және тек сол түстерімен ғана бақытты. Сонда біз әлемді қандай атқораға айналдырғанбыз, онда махаббатқа тек түс көру арқылы жететін болсақ? Менің ұққаным, Мерей Қосын тек постмодернист емес, жаңа гуманизді аңсаушы жас тұлға. Оны «Мультимахаббат» әңгімесінен де байқауға болады. Және, оның негізі де жоқ емес. Қазір әлемдік философияда гуманизмге қайтадан бетбұрыс басталуда. Ж. Баймухаметов айтқандай, «Гуманизм адамның айнымас қасиеті (хұқықтық, экономикалық, ар-ұждандық). Гуманизмге деген әрекетшіл қөзқарас: гуманизм саналы түрдегі ұстаным. Гуманизм құрып тынған жоқ».
Әсіресе бұл тұрғыда М.Қосынның «Нерд» әңгімесі зерделеуге сұранып тұр. Ол тіпте бүкіл топтаманың квинтенцессиясы сияқты. Әрине, қазіргі жастардың субкультурасы туралы хабары жоқ адамға бұл әңгіме еш нәрсе айтпайды. Әңгіме бір жалғыздықты жақсы көретін түсініксіз жанға арналған. Оның өмірінің бар мағынасы «Адам ағзасының жаңа қуаты» деген жазуын бітіру. Қазіргі жастар ондай адамды «нерд», немесе «гиг» деп атайды екен. Екіншісі — компьютерлер технологиясын өте жақын, ал біріншісі, — таңдаған тақырыбынан еш ауытқымайтын, тек соны ғана өмірлік мәніне айналдырған сирек сауатты интеллектуалдар. Олар материалдық, немесе әлеуметтік өсуге тырыспайды, тек тереңге ұмтылады. Мерей Қосын таңдаған жаңа гуманизм тек сондай тұлғаларды дәріптеу гуманизмі болар. Бұл ағым түрлі маргиналдардың жағдайына үңіліп, оларды әлеуметте билік құрған топтан еш кем көрмеген постмодернистерден бастау алады. Енді келе-келе өзі де бағыт беретін топқа айналатын түрі бар.

Мерей Қосын. БУВЕ НҮКТЕСІ. НЕРД

 БУВЕ НҮКТЕСІ

(The Bouvet Point)

«Сіз мың бір түн ертегісін оқыдыңыз деп үміттенемін. Әрине, сіз менің айтып отырғандарыма ешқашан сенбессіз, бірақ мен дәл осы күндері сол ертегінің өзіне айналып кеткендеймін. Тыныштықта ұйықтай бергім келеді, оянудан қатты қорқамын. Ояна қалсам ғажайып әлемнің бәрі ғайып болады да тек менің бойымда сол сәттегі сезімдер ғана қалады, басқа ешнәрсе есіме түспейді.» бұл Сириялық Ая (Aya) есімді бойжеткеннің маған жазған хатынан еш өзгеріссіз алынды. Фейзбуктегі «Humans of New York» парақшасында жақында жарияланған Аяның оқиғасы туралы жазба бақырайған көздер мен тік қатқан ойларды төңкеріп тастады. Және мені де, сондықтан онлайн дос болып, мың бір түннің ертегілерін тыңдап қысылған уақыт үстінде отыра бердім.

Оның құлағы жанұшыра шыңғырып шулаған адамдар мен күн сайын төбеден құлайтын тұрақты дүмпудің айқасқан дауыстарына әбден көніп алған. Анасы мен бір бауырының осындай шудың астында ғайып болғандарына біраз жылдар өткен, ал әкесі туралы тіпті ештеңе білмейді. Бірақ, «Құдайдың жолында кетті» деген миына сіңіп қалған тіркес әкесінің өлгенін білдірмейтіндігін түсінетін. Ол кішкентай лашықтың ішінде қойнына тығылып отырған қалған төрт бауырының өмірі үшін жанталасып жатты. Ол таң ата бәрі тыныштала бастағанда ұйқыға кетті.
Читать далее

НАШИ АВТОРЫ

 Ауэзхан Кодар, известный поэт, переводчик, философ. Живет в Алматы

Зитта Султанбаева, арткритик, руководитель группы ZITABL. Живет в Алматы

Гания Чагатаева, художник-акционист. Живет в Алматы

Ержан Ашим, поэт, музыкант. Живет в Алматы

Жанар Сулейманова, солистка в Казахской государственной филармонии им. Жамбыла. Живет в Алматы

Дастан Кадыржанов, политолог, выпускник Институт стран Азии и Африки при МГУ. Живет в Алматы

Иевский В.А., кандидат философских наук. Живет в Израиле

Жанат Баймухаметов, философ, поэт, переводчик, арткритик (посмертные публикации)

Игорь Полуяхтов, посмертная публикация

Ульяна Фатьянова, журналист. Живет в Алматы

Молодые авторы: Ян Морокканский, Ирина Суворова, Ксандра Силантье, Ксения Рогожникова, Лола Набокова, Лолита Башкатова, Рувим Гликман, Ольга Настюкова, Айман Кодар, Татьяна Черток

БІЗДІҢ АВТОРЛАР

Әуезхан Кодар, белгілі жазушы, философ. Алматыда тұрады

Мерей Қосын, Т. Жүргенов атындағыҰлттық өнер академиясының 4 курс студенті. Алматыда тұрады.

Cодержание №2(42), апрель – июнь 2015

№2(42), апрель – июнь 2015

Пульс перемен
Зердеш Тамырша. Когда монолит дает трещину
Диалог
Переписка Игоря Полуяхтова с комментариями (Бори) Абликима Акмуллаева и Зитты Султанбаевой (начало в №40, июль – декабрь 2014 г.)
Дан Пагис. Мозг (в переводе Н. Быстрова)
Корни и крона
Валихан Тулешов. Об истоках, этапах и перспективах казахской философии
Ерлан Сыдыков, Ербол Курманбаев. А был ли этнос «монгол»?
Литературное обозрение
Аслан Жаксылыков, Асемжан Жаппарова. Гипертекст Дюсебека Накипова
Культурология
Нестор Маничкин. Скрытый мир центрально-азиатских святынь
Поэзия
Олег Гончаренко. Казахские мотивы
Проза
Андрей Гальцев. Монолит
Қазіргі қазақ
Сергей Дзюба, Татьяна Дзюба. Махаббаттың соңғы көші
Әуезхан Қодар. Тәңірі мен авесталық нанымдар
Әуезхан Қодар. Екі Қорқыт, немесе қабылданбаған құрбандық
Анна Гавальда. Асыл (новелла). Француз тілінен аударған Мария Арынова

Зердеш Тамырша. Когда монолит дает трещину

Журнал и каждый его номер – это некая целостность в мозгу его издателя. Читателю, желательно, не только читать каждый материал по отдельности, но и ощущать эту целостность.
Если с этих соображений перейти к конкретике, то наше время, лето 2015 года, это грустный итог того, что обещалось, но не сбылось. Все эти годы мы ждали какого-то скачка, каких-то качественных изменений, которые волшебным образом оправдают наши надежды и долготерпение.
Увы, ничего не оправдалось. Мы не создали ни демократического, ни национального государства, не вошли ни 50-ку, ни, тем более, в 30-ку развитых государств мира. Единственное, что удалось – растратить имевшиеся ценности и ресурсы. В том числе и духовные, нравственные, интеллектуальные.
Казахам, с тех пор как они стали частью советского, многонационального сообщества внушали, что они народ в возможности, а не в реале. В советское время у нас, в качестве протестного, фигурировало историческое сознание. В этом направлении вроде бы произошел грандиозный прорыв. Наши писатели в качестве «архэ» казахов не ограничивались 15 веком, самое малое мы начинали свою историю с 7 в. до н.э., восхищались Тоньюкуком, вместе с Бабуром завоевывали Индию, вместе с Акпаром устраивали религиозные диспуты, короче, производили себя от кого угодно и с каких угодно времен, но только не с эпохи Казахского ханства.
Читать далее

ПЕРЕПИСКА ИГОРЯ ПОЛУЯХТОВА с комментариями (Бори) Абликима Акмуллаева и Зитты Султанбаевой (начало в №40, июль – декабрь 2014 г.)

Дорожайший Боря,
В этот обычный с виду день я особым образом расположён к сантиментам, ибо ты
всегда был ближе всех ко мне в любом плане, ты всегда был самым первым моим читателем, посему все мои работы со словом (а этим я наперёд определяю свою профессию) я могу посвятить тебе; и в день твоего рождения, то есть сегодня, я дарю тебе на память одну из интересных работ и притом желаю, чтоб ты не изменял своей дружбе впредь, если я действительно её достоин.
Ты знаешь, я должен вскорости сделать публикацию своей книги стихов «Мифологема и другие монодии» ― позволю себе выпустить её с надписью на титуле:

Посвящается Акмуллаеву А.
Роджер Уотерс, “Грандчестерский дол”
Свободный подстрочный перевод с англ.― И.Полуяхтов
1. Взор уходит в окно из тьмы ― там
владенье другого.
В далёком небе трудно прокричать,
Встающему утру над этой долиной – у него
Столь нежный звук.
Под этим тревожным восторгом разлилась
лишь тишина(…)

2. Ящерица юркая, мохнатый крот, лис
Ползут.
(Они) роют, быстро роют – чтоб посмотреться
в воду.
Словно дерево буддийское, реки растеклись –
скользят по земле,
Пройдя эти лабиринты – они вливаются в море.

3. И ленивые воды всюду тут (на долине)
рассекают дол.
Воды те перетекают из конца в конец –
затем уходят в грунт.
В полдень на волнах их солнца глаз плывёт,
Откричав, день уплывёт – воды обретают
лунный цвет.
2. (…-повтор. — …)
3. (… — повтор. — …)
___________________

Читать далее

Дан Пагис. Мозг. Перевод с иврита и предисловие Никиты Быстрова

Дан Пагис (1930-1986) – один из крупнейших израильских поэтов, писавших на иврите. Родился в Румынии, в городе Рэдэуци. В 1941 году, еще ребенком, попал в немецкий концлагерь, где пробыл четыре года. Выжил каким-то чудом. Отзвуки воспоминаний об этом страшном времени доносят до нас лишь некоторые его стихи, такие, например, как «Эдут» («Свидетельство»):

Нет, нет: они, несомненно,
были людьми: униформа, сапоги.
Как же объяснить. Они были созданы по образу и подобию.

А я был тенью.
У меня был другой Творец.

И по милости своей Он не оставил во мне ничего,
что могло умереть.
И я убегал к Нему, взлетал – легкий, прозрачно-голубой,
смиренный, словно бы извиняющийся:
дым к всемогущему дыму,
без тела, без образа.

В 1946 году Пагис перебрался в Израиль. Жил в киббуце, потом обосновался в Иерусалиме, учился на гуманитарном факультете Еврейского университета, там же с 1964 года читал лекции по литературе. Опубликовал несколько монографий о средневековой ивритской поэзии. Стихи на иврите начал писать, очевидно, в конце
50-х (до приезда в Израиль этого языка не знал). Первый поэтический сборник, «Шеон hацель» («Солнечные часы»), вышел в свет в 1959 году, вслед за ним – еще семь книг стихотворений, из которых одна, «Ширим ахароним» («Последние стихи»), издана посмертно, в 1987-м.
Отличительная особенность поэзии Пагиса – тяготение образа к предельному обобщению, к переходу в «чистый» концепт, – либо метафизический, когда предмет показан в аспекте его отвлеченной сущности, либо историософский, когда факты и события рассматриваются под углом зрения неких сверхвременных архетипов культуры (у Пагиса обычно – ветхозаветных). Так, например, в «Автобиографии» (1975) речь ведется одновременно от лица двух субъектов – лирического «я», соотнесенного с «я» самого поэта, и библейского Авеля. История Авеля рассказывается как собственная, личная история пагисовского alter ego: первый присутствует явно, второй – скрыто, однако у нас не возникает сомнения в том, что подлинным героем стихотворения оказывается именно этот второй – новый и в то же время древний, вечный Авель, как бы снова и снова погибающий от руки своего брата:

Я умер от первого удара, я был похоронен
на каменистом поле.
Ворон подсказал моим родителям,
что им делать со мной.

Моя семья знаменита – отчасти благодаря мне.
Мой брат изобрел убийство,
родители – плач,
я – молчание…

…Когда Каин распространился по лицу земли,
я во чреве земли умножился,
и давно уже сила моя превозмогает
его силу…
Читать далее

Валихан Тулешов. Об истоках, этапах и перспективах казахской философии

На пороге становления подлинной независимости государства именно первичная метафизическая традиция концепта знака, символа, обнаруженная первоначально в «звуке без письма», «рисунке без живописи», может возродить традицию «живого народа», во всяком случае, позволит не потерять свою связь с прошлым духовным опытом своего народа, нарушенную когда-то по недомыслию, а возможно и специально. Именно первичная метафизическая традиция, которую необходимо «вспомнить» или возродить, воспроизведет целостное и ценностное универсальное качество этноса, всеобщий (национальный) дух которого гармонично воссоединится с абсолютным духом Универсума (Тенгри), открыв эру подлинного процветания страны. Вот почему так важно вспомнить самые ранние мировоззренческие системы казахов, их предков. Вот почему так важно соединить нить исторической преемственности этих мировоззренческих систем, воссоздав национальный путь казахов от самых ранних этапов его начала до самых последних, современных этапов, ярко выразив перспективу будущего. Представление единой цепи истории казахов как истории их этнического сознания и самосознания, а не как просто истории событий или истории предметов материальной культуры – важнейшая политическая задача, справиться с которой можно, лишь осуществив метафизический, философский синтез их воззрений от первобытности до современности.
Поэтому, во-первых, мы будем говорить не об истории казахской философии в том его историцистском понимании, которое довлеет с советских времен, с перечислением имен и дат, основных идей и достижений, с временными разрывами и т.д. Во-вторых, будем говорить не о собственно казахской философии, хотя нет особых препятствий говорить о казахской философии – дело пока не в названии, а будем говорить об истории мысли, смены ее характера и предмета у тех поколений наших предков, которых в разные исторические периоды называли по-разному. И если их объединить по принципу отношения человек – природа, человек – общество, то их в целом можно и нужно определить кочевниками-номадами, а их философию – номадической, как по форме, так и по содержанию. Но, как минимум, мы должны говорить о трех поколениях предков, поколениях метафизических, а не возрастных. О чем собственно догадался Жиль Делёз.
Читать далее

Ерлан Сыдыков, Ербол Курманбаев. А был ли этнос «монгол»?

Вопрос о генезисе этнонима «монгол» непрост, хотя, казалось бы, в российской традиции монголоведения существует устоявшийся ответ, который широко распространился в научном мире и мало подвергается сомнению в силу ряда причин как научного, так и идеологического характера. Ответ этот сводится к тому, что монголы пришли в верховья Онона и Керулена (откуда берет начало Монгольская империя Чингисхана) из северо-западных районов Маньчжурии. Это «табия». Российский востоковед Е.И. Кычанов пишет: «Монголы под именем «мэнъу», «мэнва» упоминаются в старой и новой историях династии Тан среди шивэй» [1, с. 202]. Сразу возникает вопрос: если среди древних тунгусских племен шивэй (VI-XII вв.), которые жили севернее киданей и чжурчжэней, были народы под именем мэнъу и мэнва, то почему их называют монголами, а не мэнъу и мэнва, что было бы логичнее и честнее? Когда они вообще стали именоваться монголами?
На основании географических маркеров, упоминаемых в китайских текстах, считается, что предположительным местом обитания мэнъу (мэнва) шивэй является либо район к югу от среднего течения р. Амур западнее от впадения в него р. Сунгари и восточнее Малого Хингана, либо зона вдоль южного берега нижнего течения р. Аргунь и верхнего течения Амура [2, с. 138-139].
Установлено, что именно в китайском источнике «Цзю Тан шу» («Старая история династии Тан», составлена в 945 г.) впервые упоминается название «монгол» [3, с. 89]. Но глянем в источник (в переводе на русский язык): «Севернее больших гор есть племя больших шивэй. Это племя живет около реки Ванцзянхэ. Истоки этой реки на северо-восточных границах владений тюрков, у озера Цзюйлунь. Отсюда, извиваясь, она течет на восток и протекает через границы западных шивэй, далее она течет снова на восток через границы больших шивэй, еще далее на востоке она протекает к северу от мэнъу шивэй [шивэй-монголов]… Затем она течет еще далее на восток и впадает в море» [4, цз. 219, с. 1671].
Важно отметить, что в исходном тексте «Цзю Тан шу» нет слова «монгол» – его добавляет в квадратных скобках переводчик, который в наше время уже знает, что мэнъу шивей надо называть монголами: прием, широко используемый переводчиками и интерпретаторами в дальнейшем. В итоге сегодня считается, что в «Цзю Тан шу» название «монгол» встречается в форме «мэн» среди шивэй, а в «Синь Тан шу» («Новая история династии Тан», составлена в 1045-60 гг.) – в форме «мэн-ва бу» (племя мэн-ва) [3, с. 89].
Читать далее